1-) Genel Olarak
Satış Sözleşmesi Günümüz ticari hayatının ana sözleşmesi satış sözleşmesidir. İnsanoğlunun ilk yıllarında takas sözleşmesi geçerliydi. Paranın icadı ile birlikte semere(bedel) ortaya çıkmıştır. Buna göre tüm ürünlerin bedeli belirlenmiştir. Para, ticari alışverişin belirleyicisi olmuştur. Nitekim, satış sözleşmesi meydana gelmiştir. Benli Avukatlık Bürosu olarak bu makalemizde satış sözleşmesinin kanuni unsurları ve hükümlerini açıklayacağız.
a) Tanımı ve Hükümleri
Satış sözleşmesi, satıcının, satılanın zilyetlik ve mülkiyetini alıcıya devretme, alıcının ise buna karşılık bir bedel ödeme borcunu üstlendiği sözleşmedir. (TBK. 207)Satılanın mülkiyeti zilyetliğin devri ile alıcıya geçmekte ise zilyetliğin devri yeterlidir. Aksi halde satış vaadi söz konusu olur. Alıcı ise bunun karşılığında maddi bir bedel ödeme borcu altına girer. Sonuç olarak her iki taraf için borç yükleyen iki taraflı bir sözleşmedir. Tek taraflı olması mümkün değildir.
Sözleşmenin taraflara yüklediği sorumluluk ifadır. Taraflar edimlerini(borçlarını) aynı anda ifa etmek zorundadır. Ancak gelişen teknoloji ve ticari hayat bunun aksine ilerlemektedir. Mesafeli satış sözleşmeleri, elektronik satış ve internetten alışveriş gibi durumlar satıcı ile alıcının edimlerini aynı anda ifa etmesine olanak vermemektedir. Bu hususlarda ayrıntılı olarak makalelerimizi Benli Avukatlık Bürosu olarak yayınlayacağız.
b) Yarar ve Hasar
6098 Sayılı kanun 208/1.maddesine göre yarar ve hasar zilyetliğin devri veya tescil ile geçer. Taşınırların mülkiyetinin karinesi zilyetliğin elinde bulundurulmasıdır. Tescile tabi olan taşınırlar dışındakilerde yarar ve hasar zilyedin zilyetliği devri ile geçer. Zilyetlik hakimiyet yetkisidir.
Taşınmazlarda ise hakimiyet mülkiyet hakkı ile beraber olduğundan taşınmazlarda yarar ve hasar tescil ile geçer. Yarar, malın kullanma ve yararlanma yetkisidir. Hasar, malın kullanım ve yararlanmasında azaltma veya ortadan kalkma durumudur.
208/2.maddesinde düzenlendiği üzere taşınır bir malı zilyetten almaktan çekinen (temerrüde düşen) kişi yarar ve hasarı temerrüt tarihinde üstüne almış olur. Temerrüt tarihinden itibaren yarar ve hasar alıcıya geçer.
208/3.maddesi uyarınca ise taşınır mal ifa yerinden başka yere gönderilecekse teslim ile yarar ve hasar alıcıya geçer.
2-) Taşınır Satışı
Taşınırların satış sözleşmesi 209.maddede açıktır. Buna göre Türk Medeni Kanunu’nda sayılan taşınmazlar dışındakiler ile diğer kanunlarda taşınır olarak kabul edilen mallar taşınırdır. Bunların satışı da taşınır satışıdır. Aynı zamanda bir taşınmazın parçası iken mülkiyeti ayrıldıktan sonra bir taşınır olan mallar da taşınırdır. Örneğin; maden ocaklarındaki taşlar…
Satıcının Borçları
Satıcının temel borcu zilyetliğin devridir. Aksine anlaşma veya örf adet yoksa devir giderleri satıcıya, taşıma giderleri alıcıya aittir. Alıcı ve satıcı gidersiz devir konusunda anlaşmışlarsa taşıma giderleri de satıcıya ait olur.
Zilyetliğin devri zamanında yapılmaz ise satıcı temerrüde düşer. Bu durumda borçlunun temerrüdü gibi sonuçlar doğar. Zilyetliğin devri konusunda satıcı temerrüde düşerse devirden vazgeçip zararların tazmini hakkı doğar. (Ticari satışlarda) Satılanın devri isteniyorsa bunun bildirilmesi şartı vardır.
Borcunu ifa etmeyen satıcı alıcının bu yüzden uğradığı zararları gidermek zorundadır. Bu durumda alıcının dürüstlük kurallarına uymak şartıyla satılan yerine başka ürün almak için bedel farkını talep hakkı doğar. Piyasada fiyatı bulunan veya borsada kayıtlı bir ürün ise alıcı tazminat talep hakkı vardır.
Taşınırın 3.kişinin hakkı nedeniyle alıcının elinden alınması halinde satıcı sorumludur. Alıcı bu durumu biliyor ise satıcı üstlenmedikçe sorumlu olmaz. Ancak satıcı zaptı gizlemişse bu hususta yapılan anlaşmalar hükümsüzdür. Alıcı zaptı satıcıya bildirmelidir. Tam zapt halinde 217.madde, kısmi zapt halinde 218.maddede sayılan hakları satıcıya karşı alıcı kullanabilir. Benli Avukatlık Bürosu olarak satış sözleşmesinde zapt hususunda ayrıntılı olarak makale yayınlayacağız.
Satıcının ayıptan kaynaklı olarak alıcıya karşı sorumluluğu mevcuttur. Ayıp bir malda beklenen faydanın azalması ya da ortadan kalkmasıdır. Satış sözleşmesinde ayıp konusu tüketici hukuku, ticari hukuk ve borçlar hukuku yönünden çeşitlilik arz etmektedir. Bu nedenle Benli Avukatlık Bürosu olarak bu konudaki makalelerimizi incelemeniz tavsiye ederiz.
Alıcının Borçları
Alıcının kanuna göre belirlenen temel borcu bedeli ödemesidir. Günümüz ticari hayatında ödeme hususunda çeşitli araçlar mevcuttur. Kredi kartları, elektronik ödeme gibi sayılacak birçok yöntem mevcuttur. Her bir ödeme yöntemi çeşitli hukuk dalları ile kapsama alınmıştır. Ancak kadim ödeme yöntemi paradır. Bunun yanında bono, poliçe ve çek diğer ödeme yöntemlerindedir.
Satış sözleşmesinde alıcı bedel borcunu ödemezse temerrüde düşer. Günümüzde artık bu husus artan kredi olanakları nedeniyle ortadan kalkmaktadır. Nitekim vadeli satış sözleşmeleri, taksitli satış sözleşmeleri bitmek üzeredir. Kanun buna karşın alıcı temerrüde düşerse satıcının hakları vardır. Satıcı,sözleşmeden dönebilir ve zararlarını talep edebilir.
3-) Taşınmaz Satışı
Benli Avukatlık Bürosu taşınmaz satışında en önemli hususun şekil olduğunu belirtmek isteriz. Kanunu’nun aradığı şekil resmi şekildir. Resmi şekilde yapılmayan işlem adi belgedir. Taşınmaz satış vaadi, alım ve geri alım sözleşmelerinde resmi şekil şarttır.
Sözleşmeden doğan önalım, alım ve geri alım hakları satış ilişkisi doğuran haklardır. Bunlar aksine anlaşma olmadıkça devredilemez. Ancak miras yoluyla geçer.
Taşınmaz satış sözleşmesinin koşulsuz ve şartsız olması gerekmektedir. Mülkiyeti saklı tutmak koşuyla taşınmaz satış sözleşmesi yapılamaz.
Ayıptan kaynaklan sorumluluk mülkiyetin geçmesinden başlayarak beş yılın ve satıcının ağır kusuru varsa yirmi yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Yarar ve hasar tescil ile geçer.
SONUÇ OLARAK
Satış sözleşmesi tarih boyunca kullanılmıştır. Günümüzden geleceğe de kullanılmaya devam edecektir. Ticaret Hukuku, Tüketici Hukuku, Bankacılık Hukuku ve birçok bilim dalı ile doğrudan bağlantılıdır. Hatta çoğu sözleşmenin temelinde yer almaktadır. Benli Avukatlık Bürosu olarak ticari satış, tüketici hukukunda kaynaklanan satış ve diğer konularda avukatlık hizmeti vermekteyiz. Denizli ilinde bulunan hukuk büromuzdan ticaret avukatı alanında avukatlık hizmeti almak isteyen kişilerin bizlerle iletişime geçmesi gerekmektedir.